De speeltafel van het orgel in de Ontmoetingskerk aan de Boomkamp in Rijssen.
De speeltafel van het orgel in de Ontmoetingskerk aan de Boomkamp in Rijssen. (Foto: Gerrit Kraa)

Orgels in Rijssen(6): Ontwaakt gij die slaapt!

RIJSSEN - De in 1930 gebouwde Ontmoetingskerk kreeg een elektro-pneumatisch orgel van Steinmann en Vierdag.

Het orgel werd, zoals bijna altijd en overal, de sluitpost van de begroting. Zeker ook in de crisisjaren speelden orgelmakers daarop in; zij verwerden tot orgelfabrikanten met een massaproduct. Om de prijs te drukken paste men soms zinken pijpen toe en triplex voor de orgelkas(t). Bij zacht orgelspel liep je de kans dat het geknaag van houtwormen het pijpwerk overstemde.

Fabrieksorgels
Dergelijke fabrieksorgels leverden veel ellende op. In 1960 viel het orgel compleet uit. De firma Valckx & Van Kouteren bouwde - toch weer - een elektro-pneumatisch orgel voor F 17.665,-. Dat orgel hield het uit tot de jaren ’80. De firma Fama & Raadgever uit Utrecht bouwde nu een mechanisch orgel, in 1983 in gebruik genomen.

Lood
Met pijpen van tin (23 procent) en lood (87 procent). De organist zit achter drie klavieren en een pedaal, met de rug naar de gemeente toe. Boven de kansel, uit het zicht van de predikant.

Ontwaakt!
Een voordeel? In Gramsbergen kon de predikant, Johannes Vinke, die ook in Enter had gestaan, vanaf de kansel zien dat de organist ingedut was achter het orgel. Hij gaf plotseling een tussenzang op: “Ontwaakt gij die slaapt!” De organist schrok tijdig wakker en speelde het gezang. Toen de kerkenraad naar de consistorie afmarcheerde, speelde hij: “Laat mij slapend op u wachten”.

Opdringerig
Drie klavieren, dus, op het ene bespeel je de pijpen van het nevenwerk, op het andere de pijpen van het hoofdwerk en op het derde klavier kun je alles combineren. Ook met het pedaal. Het orgel kreeg een modieus neo-barokke intonatie. In 2000 werden de al te opdringerig scherpe registers door de fa. Nijsse zachter, romantischer afgestemd. De Scherp II-III werd vervangen door een zacht register, de Viola 8’.

Boogaard
In 2016 verrichtte de Rijssense firma Boogaard groot onderhoud en breidde de Viola uit over het hele klavier. De organist Peter de Velde vindt dat het orgel nu meer in harmonie is, beter ingericht op begeleiding van de gemeentezang tot aanbidding en lof van God. Peter wordt geïnspireerd door Van Hoef, Den Toom, Mulder en Klaas Jan Mulder. Beluister hen eens op YouTube!

Fraai
Een mooie registratie: Viola en Holpijp en op het andere klavier de melodie met de Roerfluit en Prestant een octaaf lager. Met de Terts 1 3/5 en de Kromhoorn, een tongwerk, vallen ook fraaie effecten te bereiken.

Rule Brittania
Met het volle werk speelt Peter ‘Rule Brittania’ van Jan Mulder uit het hoofd; het hele orgel rijst probleemloos dakwaarts. De andere organisten: Boertjes, Van de Schootbrugge, Van Lindenberg, Scholten en Nijland.

Kippenvel
Met het kippenvel nog op de armen en het zekere weten dat een orgel een fantastisch instrument is, mits in handen van zo’n liefhebber, gaat het huiswaarts.

Gerrit Kraa

Meer berichten
 
Auto zoeker